Od 18 sierpnia 2026 r. zaczynają obowiązywać przepisy, które umożliwią właścicielom części niezgłoszonych studni uregulowanie ich statusu na korzystniejszych zasadach. W określonych przypadkach będzie można uniknąć zarówno opłaty legalizacyjnej, jak i administracyjnej kary pieniężnej. Z preferencji można jednak skorzystać wyłącznie po spełnieniu warunków przewidzianych w ustawie.
Na czym polegają nowe przepisy?
Nowelizacja Prawa wodnego wprowadza czasową możliwość zalegalizowania urządzeń służących do poboru wód podziemnych, które zostały wykonane bez wymaganej zgody wodnoprawnej.
Najważniejszą korzyścią jest zwolnienie z:
- opłaty legalizacyjnej,
- administracyjnej kary za wykonanie urządzenia bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia.
Nie oznacza to jednak automatycznej legalizacji każdej studni. Organ nadal będzie oceniał, czy urządzenie spełnia wymagania wynikające z przepisów.
Termin jest bardzo ważny
Z preferencyjnych zasad mogą skorzystać właściciele studni wykonanych przed wejściem w życie nowych przepisów, czyli przed 18 sierpnia 2026 r.
Kompletny wniosek należy złożyć najpóźniej do 31 grudnia 2027 r.
Po upływie tego terminu zastosowanie będą miały standardowe zasady legalizacji.
Nie każda studnia wymaga legalizacji
Wielu właścicieli błędnie zakłada, że każda studnia powinna być zgłoszona do Wód Polskich. W praktyce nie jest to prawdą.
Typowa przydomowa studnia wykorzystywana wyłącznie na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego bardzo często mieści się w ramach tzw. zwykłego korzystania z wód.
Najczęściej nie jest wymagane pozwolenie ani zgłoszenie, jeżeli jednocześnie spełnione są następujące warunki:
- studnia znajduje się na własnej nieruchomości,
- głębokość ujęcia nie przekracza 30 metrów,
- średni pobór wody nie przekracza 5 m³ na dobę,
- woda nie jest wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej.
W takich przypadkach właściciel zazwyczaj nie musi przeprowadzać żadnej legalizacji.
Kiedy konieczne jest pozwolenie wodnoprawne?
Obowiązki formalne pojawiają się przede wszystkim wtedy, gdy korzystanie z ujęcia wykracza poza zwykłe korzystanie z wód.
Najczęściej dotyczy to sytuacji, gdy:
- studnia przekracza 30 metrów głębokości,
- pobór wody przekracza średnio 5 m³ na dobę,
- woda wykorzystywana jest w działalności gospodarczej,
- jedno ujęcie zasila kilka nieruchomości lub większą liczbę odbiorców.
Każdy przypadek powinien być oceniany indywidualnie z uwzględnieniem sposobu korzystania z ujęcia.
Gdzie złożyć wniosek?
Sprawy związane z legalizacją prowadzi Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.
Wniosek można złożyć:
- w odpowiedniej jednostce Wód Polskich,
- za pośrednictwem właściwego miejscowo nadzoru wodnego,
- w formie papierowej lub elektronicznej.
Warto zachować potwierdzenie złożenia dokumentów, ponieważ może mieć znaczenie w razie późniejszych wątpliwości.
Jakie dokumenty mogą być potrzebne?
Zakres dokumentacji zależy od konkretnej sprawy.
W wielu przypadkach konieczne może być przygotowanie:
- operatu wodnoprawnego,
- map sytuacyjnych,
- dokumentacji hydrogeologicznej,
- danych technicznych dotyczących studni,
- informacji o planowanym lub rzeczywistym poborze wody.
Im wcześniej właściciel rozpocznie kompletowanie dokumentów, tym większa szansa na zachowanie ustawowego terminu.
Zwolnienie z opłaty nie oznacza braku kosztów
Nowe przepisy zwalniają z opłaty legalizacyjnej, jednak nie eliminują wszystkich wydatków.
W praktyce właściciel może ponieść koszty związane z:
- opracowaniem operatu wodnoprawnego,
- wykonaniem map,
- usługami geodety,
- dokumentacją hydrogeologiczną,
- pełnomocnictwem, jeśli korzysta z pomocy specjalisty.
Dlatego warto wcześniej oszacować koszt przygotowania kompletnej dokumentacji.
Co się stanie, jeśli legalizacja nie będzie możliwa?
Złożenie wniosku nie oznacza automatycznego uzyskania pozytywnej decyzji.
Jeżeli organ uzna, że studnia nie spełnia wymagań określonych w przepisach, może odmówić jej legalizacji. W niektórych przypadkach właściciel może zostać zobowiązany do likwidacji urządzenia lub wykonania dodatkowych zabezpieczeń chroniących środowisko oraz interesy osób trzecich.
Co warto zrobić przed złożeniem wniosku o legalizację?
Jeżeli masz studnię wykonaną wiele lat temu i nie wiesz, czy wymagała pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, nie warto działać pochopnie. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy w ogóle istnieje obowiązek legalizacji.
W praktyce należy zweryfikować przede wszystkim:
- rok wykonania studni,
- jej głębokość,
- przeznaczenie pobieranej wody,
- średnią ilość pobieranej wody w ciągu roku,
- dostępną dokumentację z wykonania odwiertu.
Wiele starszych studni wykonywanych na potrzeby domów jednorodzinnych mieści się w zakresie tzw. zwykłego korzystania z wód. W takich przypadkach legalizacja może okazać się zbędna.
Jeżeli jednak studnia jest głębsza niż 30 metrów, zasila działalność gospodarczą lub pobór wody przekracza ustawowe limity, warto skonsultować sprawę ze specjalistą jeszcze przed przygotowaniem dokumentacji.
Nie czekaj do końca 2027 roku
Choć przepisy przewidują możliwość złożenia wniosku do 31 grudnia 2027 r., nie warto odkładać tego na ostatnie tygodnie.
Przygotowanie operatu wodnoprawnego, map, dokumentacji geodezyjnej lub hydrogeologicznej może potrwać od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. W przypadku braków formalnych organ może wezwać do ich uzupełnienia, co dodatkowo wydłuży postępowanie.
Im wcześniej rozpocznie się kompletowanie dokumentów, tym mniejsze ryzyko problemów z dochowaniem ustawowych terminów.
Masz wątpliwości dotyczące swojej studni?
Każda studnia ma inną historię i inne parametry techniczne. Dlatego przed rozpoczęciem procedury warto sprawdzić, czy urządzenie rzeczywiście wymaga legalizacji oraz jakie dokumenty będą potrzebne w konkretnej sprawie.
Jeżeli planujesz budowę nowej studni lub chcesz ocenić możliwości wykonania ujęcia wody na swojej działce, warto wcześniej wykonać badania geofizyczne, które pomagają wskazać najbardziej perspektywiczne miejsce odwiertu oraz ograniczyć ryzyko wykonania nieudanego ujęcia.
Podsumowanie
Nowelizacja Prawa wodnego daje właścicielom części niezgłoszonych studni wyjątkową możliwość uporządkowania stanu prawnego urządzenia bez ponoszenia opłaty legalizacyjnej i administracyjnej kary. Nie oznacza to jednak, że wszystkie studnie wymagają legalizacji ani że każdy wniosek zostanie rozpatrzony pozytywnie.
Przed złożeniem dokumentów warto sprawdzić, czy dana studnia rzeczywiście podlega obowiązkowi uzyskania zgody wodnoprawnej oraz odpowiednio wcześnie przygotować wymaganą dokumentację.
Podstawa prawna
- ustawa z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne,
- ustawa z 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne.
Źródła: opracowanie własne na podstawie obowiązujących przepisów Prawa wodnego oraz informacji opublikowanych przez portal Infor w artykule dotyczącym nowych zasad legalizacji studni.